Ra mắt sách “'Dòng tranh dân gian Hàng Trống”

Sau hơn 2 năm chuẩn bị, cuốn sách “Dòng tranh dân gian Hàng Trống” của tác giả - nhà sưu tập Nguyễn Thị Thu Hòa chính thức được xuất bản, phát hành rộng rãi phục vụ bạn đọc và những người muốn nghiên cứu, tìm hiểu dòng tranh dân gian độc đáo nhất của Hà Nội.

Ngày 8/12, lễ ra mắt sách “Dòng tranh dân gian Hàng Trống” của tác giả Nguyễn Thị Thu Hòa diễn ra tại đình Nam Hương, Hàng Trống, Hà Nội. Đây là cuốn sách thứ ba của Nguyễn Thị Thu Hòa về các dòng tranh dân gian Việt Nam. Cuốn sách do Nhà xuất bản Thế giới và Bảo tàng Gốm sứ Hà Nội liên kết xuất bản.

Cuốn sách “Dòng tranh dân gian Hàng Trống” được tác giả hoàn thành trong thời gian ở nhà tránh dịch COVID-19. Sách dày 340 trang, in bốn màu trên giấy đẹp, bìa sách in bức tranh "Tố nữ" - bức tranh nổi tiếng của dòng tranh Hàng Trống. Ngoài những bản phổ thông bìa mềm, tác giả còn in 100 bản giới hạn dành cho người sưu tầm và chơi sách.

Đặc biệt, 5 bản bìa da, khâu tay, do nghệ nhân Nguyễn Đức Khuynh thực hiện, có chữ ký, triện son của tác giả và nghệ nhân đóng sách. Bản bìa da được đặt trong hộp sơn mài, tặng kèm 1 bức tranh “Độc hổ” có chữ ký và triện của Nghệ nhân Ưu tú Lê Đình Nghiên - người lưu giữ nghề làm tranh Hàng Trống nổi tiếng.

Cuốn sách “'Dòng tranh dân gian Hàng Trống”. (Ảnh: TH)

Ngoài lời nói đầu, cuốn sách “Dòng tranh dân gian Hàng Trống” gồm 5 chương: “Lịch sử tranh dân gian Hàng Trống”, “Nghệ thuật tranh dân gian Hàng Trống”, “Kĩ thuật vẽ tranh dân gian Hàng Trống”, “Phân loại tranh dân gian Hàng Trống”, “Tranh dân gian Hàng Trống trong đời sống đương đại”.

Một điểm nhấn của cuốn sách là có gần 400 bức tranh, ảnh, trong đó nhiều tranh, ảnh tư liệu quý được sưu tập từ nhiều nguồn khác nhau. Số tranh, ảnh khác được trực tiếp chụp từ các bộ sưu tập tranh dân gian Hàng Trống của chính tác giả - nhà sưu tập Nguyễn Thị Thu Hòa hoặc của các nhà sưu tập khác. Đặc biêt, hàng trăm bức ảnh chụp được Nghệ nhân Ưu tú Lê Đình Nghiên cùng con trai Lê Hoàn mô tả, minh họa tỉ mỉ các công đoạn làm tranh. Một số ảnh, tranh có giá trị tư liệu cao được chính gia đình nghệ nhân tranh Hàng Trống Lê Đình Nghiên cung cấp.

Tranh dân gian Hàng Trống từ lâu đã gắn liền với đời sống văn hóa của người Kinh kỳ - Kẻ Chợ. Đây là một trong những dòng tranh dân gian độc đáo, phổ biến nhất ở Việt Nam.

Đề tài của tranh dân gian Hàng Trống đa dạng: tranh lịch sử, tranh thờ, tranh chúc tụng, tranh trang trí, tranh sinh hoạt xã hội… Chính vì sự đang dạng của dòng tranh này, nên đã đi được vào nhiều tầng lớp trong xã hôi, được treo ở nhiều không gian khác nhau. Tranh Hàng Trống không chỉ xuất hiện trong dịp Tết hay trong những nghi lễ thờ cúng, mà còn có nhiều bức về các đề tài như Chợ quê, Bịt mắt bắt dê, Múa rồng…

Tranh Hàng Trống có những bức nổi tiếng như: Lý ngư vọng nguyệt, Thất đồng, Ngũ hổ, Tố nữ; bộ tranh truyện: Hoa Tiêu, Kiều…; bộ tranh về cảnh dạy học, cảnh nhà nông hay các kiểu khác: canh, tiều, ngư, mục (nhà nông, tiều phu, đánh cá, chăn trâu); các tranh thờ: Tam toà Thánh Mẫu, Phật, Tứ phủ, Ngọc hoàng… Nhờ những sáng tạo bền bỉ của các thế hệ nghệ nhân, tranh dân gian Hàng Trống có thể sánh ngang với bất cứ dòng tranh đồ họa danh tiếng nào.

Theo tác giả Nguyễn Thị Thu Hòa, không giống như một số dòng tranh dân gian khác dùng lối in sấp và trực tiếp in là có thể hoàn thành ngay một bức tranh, tranh dân gian Hàng Trống có lối làm khác hẳn, tỉ mỉ và cầu kỳ hơn. Ván khắc tranh Hàng Trống chỉ có bản nét, còn màu thì phải vẽ tay toàn bộ. Chính vì thế mà ván khắc cũng phải làm rất cẩn thận.

Trải qua thời gian, đến nay dòng tranh dân gian Hàng Trống chỉ còn duy nhất gia đình nghệ nhân Lê Đình Nghiên giữ lửa nghề. Đó là điều thật sự đáng mừng nhưng đồng thời là tín hiệu cảnh báo trước câu chuyện "thất truyền" như đã từng xảy ra ở nhiều dòng tranh dân gian khác, hoặc các nghề truyền thống khác.

Tác giả cuốn sách đã trực tiếp đến gặp nghệ nhân Lê Đình Nghiên và con trai ông là anh Lê Hoàn, để ghi chép lại nhiều câu chuyện. Những chia sẻ thẳng thắn, chân tình của ông và con trai cũng như các thành viên trong gia đình giúp cho cuốn sách có nhiều tư liệu bổ ích./.