Cuốn sách với những giải mã về mạng lưới và quyền lực trong xã hội

Có nhiều lý do khiến "Quảng trường và tòa tháp" - cuốn sách mới nhất của Niall Ferguson (tác giả từng đạt nhiều giải thưởng nổi tiếng của Anh) được bình chọn là cuốn sách bán chạy nhất của New York Times...

Quảng trường và tòa tháp: Mạng lưới và quyền lực, từ Hội Tam điểm đến Facebook (tên tiếng Anh: The Square And The Tower: Networks And Power, From The Freemasons To Facebook) xuất bản lần đầu vào năm 2018 mang đến một bản tái hiện xuất sắc những bước ngoặt trong lịch sử thế giới, bao gồm cả giai đoạn mà chúng ta đang sống, cũng như sự va chạm giữa hệ thống phân cấp quyền lực cũ và mạng xã hội mới.

Nhận định về cuốn sách này, The New York Times viết rằng: “Thu hút và hấp dẫn”, còn Tạp chí Phố Wall đánh giá: “Niall Ferguson lại có một tác phẩm xuất sắc... 400 trang sách sẽ giúp bạn bồi đắp tâm trí của mình”.

'Quảng trường và tòa tháp' vừa được Nhà xuất bản Thế giới và Omega Plus ấn hành tại Việt Nam. (Nguồn: Omega+)

Tác phẩm mới nhất của sử gia nổi tiếng

Tác giả Niall Ferguson (18/4/1964) là một trong các sử gia nổi tiếng nhất ở thời hiện đại, được tạp chí Time bình chọn là một trong 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới năm 2004. Ông là tác giả của 15 cuốn sách nổi tiếng, được giới chuyên môn cũng như độc giả đánh giá cao.

Trong tác phẩm mới nhất là Quảng trường và tòa tháp: Mạng lưới và quyền lực, từ Hội Tam điểm đến Facebook, Ferguson phân tích và làm rõ tác động lẫn nhau giữa các mạng lưới cũng như trật tự thứ bậc từ thời xa xưa cho đến gần đây.

Từ những tín ngưỡng từ thời La Mã cổ đại đến các triều đại của thời kỳ Phục hưng, từ tổ tiên thời tiền sử đến Facebook, tác phẩm kể câu chuyện về sự tăng, giảm và trỗi dậy của các mạng, đồng thời chỉ ra các khái niệm như phân nhóm, mức độ phân tách, mối quan hệ yếu, lây truyền... về cả quá khứ và hiện tại.

Thế kỷ XXI đã được ca ngợi là kỷ nguyên của kết nối mạng lưới, hiểu theo cả nghĩa công nghệ lẫn nghĩa xã hội. Tuy nhiên, trong cuốn sách, Niall Ferguson lập luận rằng các mạng lưới đã và luôn luôn đồng hành cùng chúng ta từ rất lâu đời cho đến tận thời nay, từ hình thái cấu trúc của bộ não đến chuỗi thức ăn, từ phả hệ gia đình đến khối cộng đồng tự do…

Trong suốt lịch sử, các hệ thống phân cấp được đặt trong tòa tháp cao cai trị, nhưng thường quyền lực thực sự nằm trong các mạng lưới ở quảng trường bên dưới...

Vai trò quan trọng của mạng xã hội

Dựa trên những hiểu biết lý thuyết của rất nhiều ngành học, từ kinh tế học, xã hội học, khoa học thần kinh đến hành vi tổ chức, cuốn sách đã làm rõ luận điểm: các mạng xã hội luôn có vai trò quan trọng hơn nhiều trong lịch sử và chưa bao giờ quan trọng đến vậy trong hai thời kỳ.

Đầu tiên là thời đại "nối mạng” theo sau sự ra đời của máy in ở châu Âu vào cuối thế kỷ XV và kéo dài đến cuối thế kỷ XVIII. Thời kỳ thứ hai bắt đầu từ những năm 1970.

Giữa hai thời kỳ này, từ cuối những năm 1790 cho đến cuối những năm 1960, cho thấy xu hướng ngược lại: các tổ chức thứ bậc đã thiết lập lại quyền kiểm soát của mình và thành công trong việc dập tắt hoặc sáp nhập các mạng lưới. Đỉnh cao của quyền lực được tổ chức theo thứ bậc trên thực tế là giữa thế kỷ XX – kỷ nguyên của chế độ chuyên chế và chiến tranh tổng lực.

Tác giả Niall Ferguson. (Nguồn: Toronto Star)

Đây có thể coi là một khảo sát về lịch sử tồn tại và hoạt động của các hệ thống mạng lưới trong xã hội con người: từ câu chuyện về các hội kín cho đến các mạng lưới được ứng dụng trong chiến tranh du kích ở Borneo và chiến tranh Việt Nam…

Có thể thấy, trước thời Facebook, các mạng lưới giúp tạo ra những phát kiến đổi mới hay các hệ thống trật tự thứ bậc đã giúp phổ biến các phát minh đổi mới đó…

Tác giả Niall Ferguson đã đề cập tới căng thẳng giữa các mạng lưới phân tán và các trật tự thứ bậc vốn lâu đời như chính loài người và tồn tại bất chấp tình trạng công nghệ. Đây cũng là sự trở mình để vươn lên nắm lấy quyền lực tối cao trong một xã hội của những mạng lưới này, từ đó có thể tác động làm biến chuyển và cải tạo các cộng đồng từ phạm vi cục bộ đến toàn cầu.

Tờ San Francisco Chronicle cho rằng: “Ferguson nhắc nhở chúng ta rằng mạng xã hội không phải hình thành hoàn toàn từ tâm trí của Mark Zuckerberg. Đúng hơn, đó là một lực lượng bền bỉ luôn tồn tại trong mọi vấn đề của loài người, từ đó cung cấp một lăng kính mới lạ về quá khứ và hiện tại”.

Niall Ferguson là giáo sư của Đại học Harvard, nghiên cứu viên cao cấp tại Đại học Stanford và Đại học Oxford; chuyên gia trong các lĩnh vực lịch sử quốc tế, lịch sử kinh tế và tài chính cũng như chủ nghĩa đế quốc của Anh và Mỹ, từng được Tạp chí Time bình chọn là một trong 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới.

Tác phẩm tiêu biểu: Đồng tiên lên ngôi; Văn minh phương Tây và phần còn lại của thế giới.